Türkiye'de Elektrik Alt Yüklenicisi ile Çalışmak: Yabancı Yatırımcı ve EPC Ana Yüklenicileri İçin Rehber

Yabancı yatırımcılar ve EPC ana yüklenicileri Türkiye'de elektrik işlerini yerel bir alt yükleniciye verir, çünkü proje onayı, dağıtım şirketi ve TEİAŞ yazışmaları, kabul dosyası ve sahadaki yetkili personel şartları Türk mevzuatına ve yerel uygulamaya bağlıdır. Tasarım, ana ekipman ve finansman yurt dışından gelse bile bazı roller Türkiye'de olmalıdır: ölçüm raporlarını imzalayacak yetkili mühendis, kabul heyeti karşısında tesisi anlatacak ekip ve şantiyedeki kalifiye elektrik personeli.

Uygulamada yaygın model şöyledir: yatırımcı Türkiye'de bir proje şirketi kurar, EPC ana yüklenicisi tasarım, tedarik ve genel koordinasyonu üstlenir. Saha elektrik işleri ise OG ve AG kablolama, trafo ve hücre montajı, topraklama, test ve devreye alma kapsamıyla yerel bir alt yükleniciye verilir. Bu modelde alt yüklenici yalnızca işçilik sağlayan bir ekip değildir; Türk mevzuatı ile uluslararası proje dokümantasyonu arasında köprü kuran teknik muhataptır. Tek teknik muhatap yaklaşımının sahadaki karşılığını anahtar teslim elektrik taahhüdü yazımızda anlattık.

Bu rehber çalışma modeline, mevzuata, arayüzlere ve ithal ekipman uyumuna odaklanıyor. Alt yüklenici seçerken de aynı başlıklar iyi birer ölçüttür: mevzuat bilgisi, arayüz disiplini, belge yönetimi ve farklı bölgelerde aynı anda mobilize olabilme.

Türkiye'de elektrik tesisleri Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ile EPDK'nın yönetmelikleri ve Türk Standartları (TS) çerçevesinde kurulur. Bu standartların büyük bölümü, IEC ve EN standartlarından uyarlanmış TS EN ve TS EN IEC metinleridir. Saha işlerinde en sık başvurulan metinler Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği, Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği, Elektrik Tesisleri Proje Yönetmeliği ve kabul aşamasında Elektrik Üretim ve Elektrik Depolama Tesisleri Kabul Yönetmeliği'dir. Şebeke bağlantısı tarafında ise Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği ile Elektrik Şebeke Yönetmeliği devreye girer.

IEC'ye göre hazırlanmış bir proje çoğu durumda Türk mevzuatıyla uyumlu hale getirilebilir, ancak bu kendiliğinden olmaz. Topraklama tasarımında adım ve dokunma gerilimi değerlendirmesi, emniyet mesafeleri, kablo döşeme detayları, etiketleme ve kabul testleri gibi konularda yönetmeliklerin kendine özgü hükümleri vardır. Dağıtım şirketinin teknik şartnameleri de bunlara ek olarak karşılanmalıdır.

Bu nedenle EPC'nin şartnamesi ile Türk mevzuatı arasındaki farklar, projenin başında satır satır bir uyum listesiyle çıkarılmalıdır. Sonradan fark edilen bir uyumsuzluk çoğu zaman kabul aşamasında, yani en pahalı noktada ortaya çıkar. Teknik Şartname danışmanlığımız kapsamında mevcut şartnameleri IEC, TS EN ve TEDAŞ şartnamelerine göre tarıyoruz; bu karşılaştırma da bu çalışmanın parçası olarak yapılabilir.

Arayüz matrisi, her iş kalemini ana yüklenici, ekipman tedarikçisi ve elektrik alt yüklenicisi arasında paylaştıran tablodur ve alt yüklenici sözleşmesi imzalanmadan önce hazırlanmalıdır. Her satırda dört soru yanıtlanır: kim tedarik eder, kim monte eder, kim test eder, kim onaylar? Matrisin en kritik sütunu sınır noktalarıdır: PCS veya inverter AC terminalleri, OG hücre kablo başlıkları, trafo AG barası, fiber patch paneli ve topraklama ağının ekipmana bağlandığı nokta. Bu noktalar açıkça tanımlanmazsa sahada boşluklar ve çift fiyatlama kaçınılmaz olur.

Matriste şu kalemler de mutlaka yer almalıdır: kablo kanalı ve temel gibi inşaat işleri, kablo başlığı ve pabuç gibi sarf malzemelerin tedariki, koruma rölesi ayarlarının hazırlanması ve yüklenmesi, SCADA ve haberleşme kablolaması, geçici şantiye enerjisi, devreye alma sırasında üretici süpervizörünün rolü ve dağıtım şirketi ile TEİAŞ yazışmalarının kimde olduğu. BESS projelerinde batarya tedarikçisi, EPC ve elektrik yüklenicisi arasındaki tipik paylaşımı BESS kurulumunda elektrik işleri kapsamı yazımızda örnekleriyle anlattık.

Matris bir kez hazırlanıp rafa kaldırılan bir belge değildir. Tasarım revizyonu, ekipman değişikliği veya saha koşulları nedeniyle bir sınır noktası kayarsa matris güncellenmeli, değişiklik de ilgili tarafların onayıyla kayda geçmelidir. Açık kalemleri haftalık arayüz toplantılarında bu tablo üzerinden takip etmek, devreye alma öncesindeki son haftalarda sürpriz çıkmasını önler.

Yurt dışından gelen ekipman, Türkiye'deki kabul şartlarını karşıladığını gösteren belgelerle sahaya gelmeli ve anma değerleri Türk şebekesine göre kontrol edilmelidir. Kabul heyeti trafo, OG hücre, kablo, ölçü trafoları ve koruma röleleri için uygunluk belgelerini, tip testi raporlarını ve fabrika rutin test tutanaklarını ister. Belgelerdeki seri numaraları sahadaki ekipmanla birebir eşleşmelidir.

Teknik uyumda ilk kontrol gerilim ve frekanstır. Türkiye'de şebeke frekansı 50 Hz'dir ve dağıtım seviyesindeki OG şebekelerde 34,5 kV gibi nominal gerilimler yaygındır. Ekipmanın anma gerilimi, yalıtım seviyesi ve kısa devre dayanımı bağlantı görüşündeki değerlere göre doğrulanmalıdır. Röle ayarları yerel koruma koordinasyonuna göre yeniden hesaplanır; etiketler ve işletme talimatları Türkçe hazırlanır. Dağıtım şirketine devredilecek bağlantı tesislerinde ise malzemelerin dağıtım şirketinin teknik şartnamelerine uygunluğu aranır.

Tokat'taki Killik RES sahasında (Chint Power Systems / Eksim Enerji) BESS elektrik işlerini yürütüyoruz. PCS ve batarya montajı, DC kablolama ve devreye alma testlerinde üretici dokümantasyonu ile yerel test ve kayıt disiplinini birlikte uyguluyoruz. Sahadan notlarımızı Killik RES BESS elektrik işleri yazımızda paylaştık.

Teknik dokümantasyon tek kaynaktan, iki çıktıyla yönetilmelidir: resmi makamlara giden Türkçe set ve EPC, yatırımcı ve kredi kuruluşunun teknik danışmanına giden İngilizce set. Proje onayına sunulan çizimler, kabul dosyası, topraklama ölçüm raporu ve röle test raporları Türkçe hazırlanır ve Türkiye'de yetkili mühendislerce imzalanır. Aynı test verisi İngilizce test formlarına ve EPC'nin kalite sistemine aktarılır.

Bunun için üç pratik araç yeterlidir: işin başında onaylanan bir muayene ve test planı (ITP), çift dilli test formu şablonları ve ortak bir revizyon numaralandırması. Böylece sahada bir ölçüm bir kez yapılır, iki dilde raporlanır ve iki set birbirinden kopmaz. As-built çizimler sahadaki son durumu kablo güzergâhları, ek yerleri ve topraklama bağlantılarıyla birlikte göstermelidir; kabul heyeti de EPC de aynı çizime bakmalıdır. Devreye alma sonundaki eksik iş listesi (punch list) de aynı mantıkla tek listede tutulur ve her kalemin kapanışı fotoğraf ve imzalı formla belgelenir. Proje onayı ve kabul evrakının hazırlanmasında Proje Onay ve Ruhsat danışmanlığımız devreye girer.

Türkiye'nin farklı bölgelerindeki sahalarda mobilizasyon, iklim, ulaşım ve yerel tedarik koşullarına göre bölgeye özgü planlanmalıdır. İş güvenliği ise 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu çerçevesinde, sahaya özgü risk değerlendirmesiyle başlar. Doğu ve İç Anadolu'da kış koşulları kablo çekimini ve beton işlerini kısıtlar. Güney sahalarında yaz sıcağı çalışma saatlerini belirler. Karadeniz'deki sahalarda ise yağış, kablo kanalı ve zemin işlerini doğrudan etkiler.

Enerjili tesislerde ve yakınlarında yapılan çalışmalarda çalışma izni, kilitleme-etiketleme (LOTO) ve yetkili personel şartları uygulanır. Elektrik personelinin mesleki yeterlilik belgeleri ve İSG eğitim kayıtları ana yüklenicinin denetimine açık tutulmalıdır. İşletmedeki bir santralin yanında yapılan BESS veya kapasite artışı işlerinde kesinti pencereleri işletmeyle önceden planlanmalıdır.

Miratek Elektrik, 15 yılı aşkın deneyimi ve 1300'ü aşkın tamamlanmış projesiyle Türkiye genelinde GES, BESS ve RES sahalarında 1–35 kV aralığında OG alt yüklenicisi olarak çalışıyor. 50 MW kurulu GES deneyimimiz ve eş zamanlı yürüttüğümüz 12 aktif şantiye, farklı bölgelerde aynı anda mobilizasyonu ekiplerimiz için olağan hale getirdi. GES Kurulumu ve Devreye Alınması hizmetimiz, Teknik Şartname ve Proje Onay ve Ruhsat danışmanlığımızla birlikte, yabancı yatırımcı ve EPC ekiplerine sahada tek bir yerel teknik muhatap sağlar.